جنگ، ارز و فولاد؛ سه عاملی که قیمت کولر را بالا برد

از خیابان تا انبار کارخانه

هر بار که تنش نظامی در منطقه بالا می‌گیرد، تصور عمومی این است که اثر آن فقط در زیرساخت‌های نظامی و شهری دیده می‌شود؛ اما بررسی‌های اقتصادی نشان می‌دهد ردپای جنگ را می‌توان در جایی به‌مراتب کم‌سروصداتر هم دنبال کرد: انبار کارخانه‌ها و ویترین فروشگاه‌های لوازم خانگی. تازه‌ترین بررسی مرکز پژوهش‌های مجلس نشان می‌دهد در زمستان ۱۴۰۴، همزمان با اوج تنش‌های نظامی، موجودی کالاهای واسطه‌ای، سرمایه‌ای و نهاده‌های ساختمانی در انبار صنایع بورسی افزایش یافته است. این افزایش موجودی به‌ظاهر مثبت، در واقع نشانه‌ای نگران‌کننده است؛ نشانه‌ای از کاهش تقاضا و افزایش تردید بنگاه‌ها نسبت به آینده فعالیت اقتصادی.

نرخ ارز و مواد اولیه

اولین و سریع‌ترین کانال انتقال شوک جنگی به بازار تاسیسات و لوازم خانگی، نوسان نرخ ارز است. کارشناسان صنعت تجهیزات سرمایشی تأکید کرده‌اند که نوسانات مستمر نرخ ارز به همراه افزایش نرخ مواد اولیه در بازارهای جهانی، در کنار اختلال در زنجیره تأمین و افزایش هزینه‌های لجستیک بین‌المللی، دست‌به‌دست هم داده تا نرخ تمام‌شده این محصولات به‌شدت افزایش یابد. نرخ انواع کولر گازی و تجهیزات تهویه مطبوع نسبت به سال گذشته تا حدود سه برابر رشد کرده است.

آسیب به تولید داخلی

نکته‌ای که کمتر به آن پرداخته می‌شود، وابستگی صنعت لوازم خانگی به زنجیره تأمین فولاد و پتروشیمی داخلی است. گزارش‌های بازار به آسیب واردشده به واحدهای صنعتی تولید مواد پتروشیمی و فولادی در جریان درگیری‌های اخیر اشاره کرده‌اند که پیامد آن، جهش قیمت لوازم خانگی در بازار بوده است. وقتی شریان تأمین ورق فولادی که ماده اولیه اصلی بدنه کولر، پکیج، یخچال و ماشین لباسشویی است دچار وقفه می‌شود، اثر آن مستقیماً به قیمت خرده‌فروشی منتقل می‌شود.

قیمت‌ها الان چقدرند؟

• کولرهای گازی بسته به برند، ظرفیت و متراژ تحت پوشش، به‌طور میانگین بین ۵۰ تا ۵۰۰ میلیون تومان قیمت‌گذاری می‌شوند و برخی برندها از مرز ۲۵۰ میلیون تومان هم عبور کرده‌اند.
• کولرهای آبی در بازه ۴۰ تا ۲۰۰ میلیون تومان و گاهی بالاتر عرضه می‌شوند؛ برخی مدل‌های ساده هنوز حدود ۵ میلیون تومان قابل خریدند و همین شکاف، فاصله دسترسی خانوارها به کالای اساسی سرمایشی را نشان می‌دهد.
• بر اساس آمارهای بانک مرکزی، گروه «اثاث، لوازم و خدمات مورد استفاده در خانه» یکی از بیشترین نرخ‌های رشد قیمت در سبد خانوار را در ماه‌های اخیر تجربه کرده است.
• هزینه خدمات و تعمیر نیز رشد چشمگیری داشته؛ در برخی گزارش‌ها هزینه یک سرویس کولر از دستمزد روزانه یک نیروی کارگری فراتر رفته است.

چرا مردم زودتر از نیاز خرید می‌کنند

در دوره‌های افزایش نگرانی از تنش نظامی، بخشی از خانوارها به‌جای نگهداری نقدینگی به شکل ریال، ترجیح می‌دهند دارایی خود را به کالای بادوام تبدیل کنند. این تقاضای مقطعی و غیرواقعی، فشار مضاعفی بر قیمت وارد می‌سازد؛ در حالی‌که در همان بازه، تقاضای واقعی به دلیل کاهش قدرت خرید خانوار رو به افت است. همین ترکیب متناقض، افزایش قیمت همراه با رکود تقاضای واقعی، همان الگویی است که در داده‌های انبارداری صنایع بورسی هم دیده شد.

جمع‌بندی

آنچه از کنار هم قرار دادن این شواهد به دست می‌آید، سه لایه اثرگذاری است: افت ارزش پول ملی که هزینه واردات را بالا می‌برد، آسیب به زنجیره تأمین فولاد و پتروشیمی که هزینه تولید داخلی را افزایش می‌دهد، و تقاضای احتیاطی که بازار را به سمت نوسانات شدید می‌برد. برای مصرف‌کننده، اولویت‌بندی خرید بر اساس نیاز واقعی و مقایسه دقیق قیمت پیش از هر تصمیم توصیه می‌شود؛ برای فعالان صنعت نیز مدیریت موجودی و برنامه‌ریزی زنجیره تأمین در چنین شرایطی تعیین‌کننده خواهد بود.